เช็คลิสต์ร้านขายยาผิดกฎ อย./ขย. 10 ข้อ เช็คเองได้ใน 2 นาที

เจ้าหน้าที่ สสจ. เดินเข้าร้าน ขอดูทะเบียนยาควบคุมพิเศษย้อนหลัง 3 เดือน คุณหยิบให้ดูได้ภายใน 1 นาทีไหม ถ้าตอบไม่มั่นใจ เช็คลิสต์นี้ทำให้คุณรู้คำตอบเองใน 2 นาที โดยไม่ต้องรอให้ใครมาตรวจก่อน

เช็คลิสต์นี้รวบรวม 10 จุดที่ร้านขายยามักพลาดจนเสี่ยงผิดกฎ อย./ขย. — ตั้งแต่ป้ายทะเบียนที่ต้องติด ไปจนถึงหลักฐานล็อตยาที่ต้องย้อนดูได้ ติ๊กถูก-ผิดทีละข้อ นับคะแนนท้ายบทความ แล้วจะรู้ทันทีว่าร้านคุณอยู่โซนไหน

เช็คลิสต์ร้านขายยา 10 ข้อ เสี่ยงผิดกฎ อย./ขย. มีอะไรบ้าง

10 ข้อนี้ครอบคลุม 4 กลุ่มหลักที่ อย./สสจ. ตรวจบ่อยที่สุด คือ ป้ายและใบอนุญาต, ทะเบียนยาควบคุม, หลักฐานสต็อก-ล็อต และการจัดเก็บยา ติ๊ก ✅ ถ้าร้านคุณทำถูก หรือ ❌ ถ้ายังไม่ได้ทำ

1. ป้าย ขย. (ใบอนุญาตขายยาแผนปัจจุบัน) ติดในที่เปิดเผย มองเห็นจากหน้าร้าน
2. ป้ายชื่อเภสัชกรผู้มีหน้าที่ปฏิบัติการ ตรงกับช่วงเวลาที่เภสัชกรอยู่จริง
3. ทะเบียนยาควบคุมพิเศษ บันทึกครบทุกครั้ง — ชื่อยา ล็อต วันที่ซื้อ-ขาย จำนวนคงเหลือ
4. วัตถุออกฤทธิ์ต่อจิตประสาท/ยาเสพติดให้โทษ มีทะเบียนแยกเฉพาะ ส่งรายงาน ป.ป.ส. ตรงรอบ ไม่ค้างเดือน
5. บันทึกข้อมูลผู้ซื้อ (เช่น เลขบัตรประชาชน) สำหรับยาที่กฎหมายกำหนดให้บันทึก
6. ทุกล็อตมีวันหมดอายุระบุในระบบ ตรวจย้อนกลับได้ว่าล็อตไหนขายไปแล้วกี่แผง
7. ยาหมดอายุหรือชำรุด แยกเก็บออกจากชั้นขาย ไม่ปนกับสต็อกที่ขายได้
8. ยาอันตราย/ยาควบคุมพิเศษ เก็บในที่มิดชิด จำกัดคนเข้าถึง
9. ป้ายราคายาแสดงชัดเจน และราคาที่ติดตรงกับราคาที่คิดเงินจริงหน้าแคชเชียร์
10. มีรายงานสต็อกยาเสพติด/วัตถุออกฤทธิ์ประจำปี เตรียมพร้อมส่งก่อนวันต่ออายุใบอนุญาต

ทำเสร็จแล้วนับดูว่าติ๊กถูกกี่ข้อ เดี๋ยวมีตารางแปลผลให้ท้ายบทความ

ทะเบียนยาควบคุม วัตถุออกฤทธิ์ต่อจิตประสาท ต้องบันทึกอะไรบ้าง

ต้องบันทึกอย่างน้อย 4 อย่างทุกครั้งที่มีการเคลื่อนไหวสต็อก คือ ชื่อยา/รหัสล็อต วันที่ทำรายการ จำนวนที่ซื้อเข้า-ขายออก และยอดคงเหลือ ณ ขณะนั้น เพื่อให้ตรวจสอบย้อนหลังได้ทันทีเมื่อ สสจ. ขอดู

ข้อที่ร้านพลาดบ่อยไม่ใช่การลืมบันทึก แต่คือบันทึกไม่ทันเวลา — ขายตอนเช้า มาจดตอนเย็นหรือลืมจด พอมาเทียบยอดจริงกับสมุดแล้วตัวเลขไม่ตรง ร้านที่ยังใช้สมุดหรือ Excel มักเจอปัญหานี้ทุกเดือน ถ้าอยากรู้ว่าโปรแกรมทะเบียนยาช่วยตัดงานส่วนนี้ออกไปได้แค่ไหน อ่านเพิ่มได้ที่ โปรแกรมทะเบียนยา ขย.9 อัตโนมัติ ต่างจากจดมือ/แจ้ง Excel ตรงไหน

หลักฐานล็อตและวันหมดอายุ เก็บยังไงให้ตรวจสอบย้อนกลับได้

ต้องมีข้อมูลอย่างน้อย 3 ชั้นต่อยาหนึ่งรายการ คือ ล็อตที่รับเข้า วันหมดอายุของล็อตนั้น และประวัติว่าล็อตไหนถูกขายออกไปกี่ชิ้นแล้ว หากขอดูแล้วตอบได้แค่ "เหลือกี่แผง" แต่บอกไม่ได้ว่า "ล็อตไหน" ถือว่ายังไม่ครบ

หลักการที่ควรใช้คือ FEFO (First Expired, First Out) ไม่ใช่ FIFO ธรรมดา เพราะยาที่มาก่อนไม่ได้แปลว่าหมดอายุก่อนเสมอไป ร้านที่หยิบยาผิดลำดับมักเจอปัญหายาหมดอายุค้างสต็อกโดยไม่รู้ตัว อ่านรายละเอียดเพิ่มที่ FEFO ไม่ใช่ FIFO: ทำไมร้านยาหยิบยาผิดลำดับแล้วขาดทุนโดยไม่รู้ตัว

ป้ายทะเบียน ขย. ที่ต้องติดในร้าน มีอะไรบ้าง

อย่างน้อยต้องมีป้ายใบอนุญาต ขย. ที่ยังไม่หมดอายุ ติดในจุดที่ลูกค้าเห็นได้จากหน้าร้าน และป้ายชื่อเภสัชกรผู้มีหน้าที่ปฏิบัติการที่ตรงกับตารางเวลาจริง ไม่ใช่ชื่อเก่าที่ลืมเปลี่ยนหลังเภสัชกรลาออก

หลายร้านสับสนระหว่าง ขย.9 ขย.10 ขย.11 ว่าใบไหนใช้ทำอะไร ถ้ายังไม่แน่ใจว่าร้านตัวเองต้องมีใบไหนบ้าง อ่านสรุปให้เข้าใจง่ายที่ ขย.9 ขย.10 ขย.11 ต่างกันยังไง สรุปให้เข้าใจใน 5 นาที

รายงานยาเสพติด ป.ป.ส. และยาหมดอายุ ทำยังไงไม่ให้โดนเรียกแก้เอกสาร

ทำได้โดยส่งรายงานสต็อกยาเสพติด/วัตถุออกฤทธิ์ตรงตามรอบที่กฎหมายกำหนด และเมื่อมียาหมดอายุต้องแจ้งทำลายผ่านขั้นตอนที่ถูกต้อง ไม่ใช่ทิ้งเองเงียบๆ

ร้านที่โดนเรียกแก้เอกสารบ่อยที่สุดมักมาจากสาเหตุเดียวกัน คือตัวเลขในรายงานไม่ตรงกับสต็อกจริง เพราะนับมือแล้วตกหล่น หรือยาหมดอายุถูกทำลายไปแล้วแต่ลืมตัดออกจากบัญชี ขั้นตอนที่ถูกต้องมีรายละเอียดอยู่ที่ ทำลายยาหมดอายุให้ถูกกฎหมาย: ขั้นตอนแจ้ง อย./สสจ. ที่ร้านขายยามักพลาด

เช็คคะแนนแล้วรู้ได้ยังไงว่าร้านเสี่ยงระดับไหน

นับจำนวนข้อที่ติ๊ก ✅ จากทั้งหมด 10 ข้อ แล้วเทียบกับ 3 ระดับนี้

8-10 ข้อ (เขียว) — พื้นฐานแน่นแล้ว เหลือแค่รักษามาตรฐานให้สม่ำเสมอ อย่าให้หย่อนตอนช่วงร้านยุ่ง

5-7 ข้อ (เหลือง) — มีช่องโหว่ที่ควรรีบปิด ส่วนใหญ่ร้านกลุ่มนี้พลาดที่การบันทึกยาควบคุมไม่ทันเวลา กับหลักฐานล็อตที่ตามย้อนไม่ได้ ทั้งสองข้อนี้แก้ได้เร็วถ้าเปลี่ยนจากสมุด/Excel มาเป็นระบบที่บันทึกอัตโนมัติตอนขาย

ต่ำกว่า 5 ข้อ (แดง) — เสี่ยงสูง ควรจัดลำดับแก้ทันที เริ่มจากข้อที่เกี่ยวกับยาควบคุมพิเศษและวัตถุออกฤทธิ์ก่อน เพราะเป็นกลุ่มที่ อย./สสจ. ตรวจเข้มที่สุด

ถ้าข้อที่พลาดส่วนใหญ่อยู่ในกลุ่มทะเบียนยาควบคุมกับหลักฐานล็อต นั่นคืองานที่ระบบ POS ร้านขายยาช่วยตัดออกได้ตรงจุดที่สุด PharmaPOS ออกทะเบียน ขย.9/ขย.10/ขย.11 อัตโนมัติจากการขายหน้าร้าน คุมสต็อกแบบ lot/วันหมดอายุด้วยหลัก FEFO และมีแพ็กเกจ Free ใช้ได้ตลอดไปพร้อมทะเบียน ขย. ครบทั้ง 3 ใบ ไม่ต้องผูกบัตรเครดิต

คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

ร้านขายยาไม่มีทะเบียนยาควบคุมพิเศษ ผิดกฎหมายไหม ผิด ร้านที่จำหน่ายยาควบคุมพิเศษต้องมีทะเบียนบันทึกการซื้อ-ขาย-คงเหลือของยากลุ่มนี้ไว้ให้ตรวจสอบได้ทุกเมื่อ ไม่มีทะเบียนถือว่าไม่ครบตามที่กฎหมายกำหนด

ต้องเก็บหลักฐานล็อตยาไว้นานแค่ไหน อย่างน้อยต้องเก็บไว้จนกว่าล็อตนั้นจะขายหมดหรือหมดอายุ และควรเก็บย้อนหลังอีกระยะหนึ่งเผื่อการตรวจสอบหรือเรียกคืนยา (recall) ซึ่งอาจเกิดขึ้นหลังจากล็อตนั้นขายไปแล้ว

เช็คลิสต์นี้ใช้แทนการตรวจจริงจาก อย./สสจ. ได้ไหม ใช้แทนไม่ได้ นี่เป็นเครื่องมือ self-check ให้ร้านรู้จุดเสี่ยงเบื้องต้นด้วยตัวเองเท่านั้น การตรวจจริงยังขึ้นอยู่กับดุลยพินิจของเจ้าหน้าที่และรายละเอียดที่มากกว่า 10 ข้อนี้

โปรแกรมร้านขายยาช่วยเรื่องเช็คลิสต์นี้ได้ยังไง ช่วยตัดงานที่มักตกหล่นเมื่อทำด้วยมือ เช่น การบันทึกยาควบคุมทุกครั้งที่ขาย การผูกล็อต/วันหมดอายุเข้ากับสต็อกอัตโนมัติ และการออกทะเบียน ขย. ให้พร้อมส่งโดยไม่ต้องมานั่งทำเอกสารแยกทีหลัง

พิมพ์เช็คลิสต์นี้แชร์เข้ากลุ่มไลน์เภสัชกรร้านคุณ ให้ทุกคนติ๊กเช็คของตัวเองสัปดาห์นี้ แล้วถ้าอยากรู้ว่า PharmaPOS ช่วยปิดข้อที่ร้านคุณพลาดได้ตรงไหนบ้าง ลองเข้าไปดูจริงได้ที่ pharmaposthai.vercel.app